Những bài học quý từ một chương trình giáo dục

09/12/2016 07:09:14

GD&TĐ - Sau 7 năm thực hiện, Chương trình đảm bảo chất lượng giáo dục trường học (SEQAP) đã hoàn thành và vượt mức mục tiêu đề ra, hỗ trợ đắc lực cho phát triển chính sách, kế hoạch hành động và giải pháp nhằm thực hiện thành công Nghị quyết số 29-NQ/TW về đổi mới căn bản, toàn diện GD&ĐT. Nhiều bài học có giá trị thực tiễn cũng được rút ra trong quá trình triển khai Chương trình ý nghĩa này.  


Lựa chọn vấn đề gắn với thực tiễn

Thực tiễn triển khai SEQAP cho thấy, cần phải căn cứ vào các vấn đề đặt ra trong thực tiễn quản lý giáo dục để lựa chọn vấn đề, lĩnh vực có tính vừa cấp bách vừa lâu dài, xác định rõ mục tiêu cho một chương trình/dự án để ưu tiên thực hiện.

Để đổi mới căn bản, toàn diện GD&ĐT, trong đó có giáo dục tiểu học có nhiều vấn đề đặt ra. Để giải quyết các vấn đề đó, việc hoạch định SEQAP đã chọn trúng vấn đề vừa có tính cấp bách vừa có tính lâu dài đặt ra đối với giáo dục tiểu học là phải từng bước áp dụng dạy học cả ngày, thay thế để thu hẹp dần dạy học nửa ngày nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả của giáo dục tiểu học.

Đóng góp quan trọng nhất của SEQAP là thử nghiệm và triển khai mô hình dạy học cả ngày, đưa ra được lộ trình thực hiện; hỗ trợ việc hoàn thiện khung chính sách và định hướng sư phạm cho việc áp dụng dạy học cả ngày.

Nếu chậm phát triển khung chính sách về dạy học cả ngày sẽ kéo dài tình trạng tự phát của các địa phương, các trường tiểu học làm hạn chế hiệu quả của dạy học cả ngày, trước hết ở những địa bàn có điều kiện KT-XH thuận lợi nhất trong cả nước và thiếu sự hỗ trợ về kinh nghiệm quản lý đối với những vùng khó khăn, đặc biệt khó khăn.

Việc chuyển giáo dục tiểu học sang thực hiện dạy học cả ngày cũng là một bộ phận trong hệ thống giải pháp tổng thể, chiến lược quốc gia để chuyển giáo dục tiểu học và giáo dục THCS thành giáo dục bắt buộc từ năm 2020 theo tinh thần Nghị quyết số 29-NQ/TW.

Khảo sát nghiên cứu nhu cầu bức thiết từ các trường học

Thực tiễn chuẩn bị và thực hiện SEQAP cho thấy, cần khảo sát nghiên cứu nhu cầu bức thiết từ các trường học để xác định các thành phần, tiểu thành phần của chương trình/dự án sao cho khả thi, thiết thực, dự báo được hiệu quả cũng như thách thức trước mắt và lâu dài để định hướng giải quyết.

Các thành phần, tiểu thành phần của SEQAP được xác định mang tính khả thi, với mục tiêu trước mắt và lâu dài, tập trung giải quyết các vấn đề chủ yếu đặt ra cho mỗi trường tiểu học, mỗi địa phương, mỗi vùng khi chuyển sang thực hiện dạy học cả ngày sao cho phù hợp với điều kiện KT-XH ở đó.

Mục tiêu chủ yếu của dạy học cả ngày là tăng hợp lý thời lượng học tập, rèn luyện của học sinh tại trường để đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, hiệu quả của giáo dục tiểu học. Phải kiên trì mục tiêu đó để có sự linh hoạt cần thiết trong việc tính toán từng giai đoạn, từng bước đi, từ chưa hoàn thiện đến hoàn thiện (tăng dần số trường, số lớp, tỷ lệ học sinh ăn trưa tại trường, với thời lượng học tập nâng dần từ T30 lên T35) khi lập kế hoạch thực hiện dạy học cả ngày.

Thực tiễn cho thấy, không thể coi nhẹ việc nâng cao nhận thức của cha mẹ học sinh và cộng đồng về dạy học cả ngày. Phải biết kiên trì vượt qua sự khó khăn và phân vân ban đầu của cha mẹ học sinh và cộng đồng khi bước vào triển khai dạy học cả ngày, để trong quá trình thực hiện sẽ thuyết phục bằng kết quả cụ thể đạt được.

Vận động, tuyên truyền, thuyết phục bằng biểu hiện phấn khởi, chăm chỉ, tự giác, tiến bộ trong học tập, rèn luyện của học sinh; sự nêu gương tận tụy hết lòng vì học sinh thân yêu của đội ngũ giáo viên, tinh thần trách nhiệm của cán bộ quản lý, sự phối hợp chặt chẽ và ủng hộ của chính quyền địa phương, sẽ làm thay đổi nhận thức của cha mẹ học sinh và cộng đồng.

Từ kết quả đó, từng bước xã hội hóa huy động thêm nguồn lực, tăng cường sự ủng hộ của cha mẹ học sinh và cộng đồng để thực hiện dạy học cả ngày. Đó chính là giải pháp để duy trì và phát triển bền vững dạy học cả ngày. Mức độ thành công của việc áp dụng dạy học cả ngày ở mỗi nơi, ngoài các yếu tố khách quan khác, sẽ tùy thuộc nhiều vào hiệu quả áp dụng các giải pháp nói trên.

Bữa ăn trưa của HS bán trú trường TH Kim Bình, huyện Kim Bôi, tỉnh Hòa Bình. (Ảnh: SEQAP)


Bám sát mục tiêu đề ra, không thỏa hiệp

Trong công tác quản lý thực hiện chương trình/dự án, cần bám sát mục tiêu đề ra, có giải pháp hợp lý, tích cực và không thỏa hiệp, nhưng có sự điều chỉnh cần thiết khi nhà nước ban hành các chính sách mới liên quan; phát hiện các nhu cầu phát sinh hoặc phát hiện sự bất cập của thiết kế ban đầu và phối hợp chặt chẽ với các Bộ, Ban, Ngành, các cơ sở giáo dục để khắc phục khó khăn hoàn thành nhiệm vụ.

Quá trình thực hiện SEQAP cho thấy, mỗi khi Nhà nước ban hành chính sách mới có liên quan, cần có sự cập nhật cần thiết để có hướng dẫn phù hợp đối với các trường học và các đơn vị có liên quan.

Khi phát hiện yêu cầu tái phân bổ vốn để thực hiện tốt hơn mục tiêu SEQAP, Ban quản lý SEQAP TW đã tích cực kiến nghị với các cơ quan có thẩm quyền để kịp thời giải quyết. Việc tiến hành các công tác chuẩn bị cần thiết để trình các cơ quan có thẩm quyền quyết định và đi đến Ký kết Hiệp định tái phân bổ vốn giữa phía Việt Nam với WB năm 2015 là một việc làm kịp thời giúp nâng cao hiệu quả và tính bền vững của kết quả mà SEQAP đạt được.

Nắm sát tình hình, lắng nghe, tiếp thu ý kiến các địa phương, trường học

Ban quản lý Trung ương thường xuyên nắm sát tình hình, lắng nghe và tiếp thu ý kiến các địa phương, trường học để đề ra giải pháp khắc phục khi gặp trở ngại.

Trong quá trình điều hành, Ban quản lý SEQAP Trung ương đã sáng tạo, thường xuyên đi sát cơ sở, nắm sát tình hình, hỗ trợ các địa phương, phát hiện các vấn đề phát sinh để giải quyết, hoặc đề nghị Bộ GD&ĐT và các cơ quan có thẩm quyền giải quyết kịp thời.

Cách điều hành đó, đã giúp mang lại các kết quả nổi bật được các trường tiểu học, các ban quản lý cấp huyện và các Sở GD&ĐT tham gia SEQAP ghi nhận.

Bài học về quản lý tài chính, thực hiện chế độ báo cáo

Quá trình triển khai SEQAP, đã có nhiều bài học kinh nghiệm quý báu về quản lý tài chính, mua sắm đấu thầu, phân khai vốn và giải ngân đã được đúc rút và vận dụng kịp thời, nên tiến độ thực hiện SEQAP ngày một tiến bộ. Các chế tài cho việc thực hiện dạy học cả ngày đã phát huy tác dụng trong quản lý .

Công tác xây dựng kế hoạch và thực hiện chế độ báo cáo trong quá trình thực hiện SEQAP đã được bảo đảm rõ ràng, chính xác, kịp thời. SEQAP-Online đã phát huy tác dụng hỗ trợ quản lý đắc lực, được các trường khai thác, cần được tiếp tục hoàn thiện để thực hiện trong công tác thông tin quản lý nói chung.